LOADING

Type to search

Jak kupić dobry ser. Poradnik jak rozpoznawać prawdziwe sery najwyższej jakości

Share

Jak kupić dobry ser gdy na sklepowych półkach mamy ich tyle, że ciężko się zdecydować? Pierwszym i najważniejszym kryterium oceny dobrego sera jest jego skład. Dlatego jeżeli miałbym wybrać element, który jest najbardziej miarodajny wybrał bym informacje zawarte na etykiecie. Wymogi dotyczące etykietowania są bardzo rygorystyczne dlatego producenci nie mogą sobie pozwolić na oszukiwanie klientów. Drugą ważną informacją, którą możemy znaleźć na etykiecie jest nazwa produktu. Jeżeli na etykiecie nie ma określenia ser, to to co jest w środku nie jest serem w rozumieniu prawa. W tym artykule pójdę jednak dużo dalej niż tylko analizowanie etykiet, a wszystko to, aby odpowiedzieć na pytanie jak kupić dobry ser.

Trafiłem jakiś czas temu na badanie, które przeprowadzono w Poznaniu. Wynika z niego jednoznacznie, że kierujemy się w wyborze produktów mlecznych złymi kryteriami. Zwracamy większą uwagę na wygląd produktu, jego opakowanie, aromat i smak a znacznie mniejszą na właściwości odżywcze, zdrowotne i skład. Ładna i kolorowa etykieta z napisem eco lub bio nie jest gwarancją dobrego produktu.

Jak kupić dobry ser

Poniżej wypunktowałem kilka najważniejszych wskazówek, które pomogą w wyborze najlepszego sera. Każdy z tych punktów jest szerzej opisany w artykule.

  • Nie oceniaj sera po okładce
  • Nie kupuj serów light, wartościowe sery to te z pełnego mleka
  • Produkt seropodobny to nie ser
  • Sprawdzaj skład i informacje na etykiecie
  • Wybieraj sery farmerskie, zagrodowe i rzemieślnicze zamiast przemysłowych
  • Znajomość technologii produkcji pomaga w wyborze dobrych serów
  • Najlepszy ser robi się z najlepszego mleka
  • Kupuj sery z oznaczeniami Chroniona Nazwa Pochodzenia
  • Przekrój sera dużo o nim mówi, jeżeli ser ma jakieś wady to widać je w jego przekroju
  • Zwracaj uwagę na kolor sera, ser ma 2 kolory – naturalny i nienaturalny
  • Ser może mieć wady, naucz się je rozpoznawać
  • Kupuj sery w sklepach specjalistycznych lub bezpośrednio od producenta
  • Zadawaj właściwe pytania w sklepie lub producentom
  • Dobry ser nie jest tani

Wstęp

Gouda, Maasdam, Mimolette, Cheddar, Roquefort, Camembert, Brie, Munster, Taleggio, każdy z tych serów reprezentuje trochę inny styl. Wiąże się to z ich pochodzeniem oraz historią. Nie chodzi o to, który z tych serów jest lepszy pod względem smaku, bo nie sądzę, że ktokolwiek jest w stanie na to pytanie odpowiedzieć. Każdy z tych serów jest na swój sposób wyjątkowy i każdy ma swoich fanów. Dlatego aby odpowiedzieć na pytanie jak kupić dobry ser musimy dowiedzieć się o nich więcej. Jak i z czego się je wytwarza, czego się do nich dodaje i jakie są ich rodzaje. Wyjaśnię wam czego możecie się dowiedzieć po kolorze sera i jak oceniać jego wady i z czego one wynikają.

Głównym problemem jest zbyt mała wiedza o serach co sprawia, że kupienie dobrego sera jest po prostu trudne. To sprawia, że nie wiemy jakimi kryteriami powinniśmy się w zakupach kierować. Sprawdzanie etykiety też nie wiele da, jeżeli nie wiemy czego szukać i na co zwracać uwagę. Mam nadzieję, że ten tekst pomoże wyjaśnić pewne kwestie i po jego przeczytaniu kupienie dobrego sera będzie już proste. Witam i zapraszam serdecznie.

Ser a zdrowie

Często słyszymy o tym, że przetworzona żywność jest niezdrowa. Sery są jednymi z tych produktów, które mają znacznie lepsze właściwości niż mleko z którego powstały. Wiąże się to głównie z laktozą zawartą w mleku, która jest ciężko trawiona. Są regiony na świecie w których nie pija się mleka ze względu na laktozę właśnie. Bakterie kwasu mlekowego zawarte w serach fermentują laktozę do kwasu mlekowego dzięki czemu po około trzech tygodniach laktozy już w serze nie ma.

Skoro mowa o aspektach zdrowotnych to najlepsze i najzdrowsze wbrew panującej opinii są sery z mleka pełnego, pełnotłustego. Kwasy tłuszczowe zawarte w serach mają znaczący wpływ na nasze zdrowie. Wybór odtłuszczonych serów typu light jest więc nie tylko nieuzasadniony ale i nierozsądny.

Ser Gouda - Składniki i wartości odżywcze

Ser Gouda – Składniki i wartości odżywcze

Sery farmerskie i zagrodowe, sery rzemieślnicze, sery przemysłowe

Zacznijmy od podstawowego podziału na sery farmerskie i zagrodowe, sery rzemieślnicze oraz przemysłowe czyli dyskontowe.

  • Sery farmerskie i zagrodowe – czyli takie, które wytwarzane są w gospodarstwie tylko z mleka z własnego gospodarstwa
  • Sery rzemieślnicze – sery wytwarzane z mleka z własnego gospodarstwa, ale mleko może być również dokupowane z lokalnych gospodarstw
  • Przemysłowe – sery produkowane w zakładach mleczarskich (w fabrykach)

Jeżeli chcemy kupić dobry ser w dyskoncie czyli tzw. żółty to wystarczy, że znajdziemy czystą etykietę. Ser który ma w swoim składzie 4 składniki to „dobry” ser. Dobry jak na dyskont, jest to poprawny ser ale tylko poprawny. Winą za ten stan rzeczy możemy obarczać siebie, przez długi czas nie potrzebowaliśmy nic więcej, więc producenci to wykorzystywali. Teraz to trochę się zmienia, już nawet na półkach dyskontów możemy znaleźć ciekawe europejskie sery. Co jest sygnałem, że stajemy się bardziej świadomymi konsumentami.

Jak robi się ser

Warto wiedzieć jak robi się ser, a zwłaszcza dobry ser bo to pomoże w wyborze tego najlepszego. Znając technologię produkcji możemy w sposób bardziej świadomy ocenić informacje znajdujące się na etykiecie lub zadać właściwe pytanie w sklepie, albo bezpośrednio producentowi na bazarze, targu lub festiwalu sera. Warto wiedzieć jak i dlaczego pewne składniki znalazły się w serze, czemu służą i czy powinny się w nim znajdować. Wiedza to przyda się również do oceny ewentualnych wad, które mogą wynikać z procesu produkcji lub dojrzewania. Dzięki tym informacjom będziemy wiedzieć jak kupić dobry ser.

Aby wytworzyć 1 kg sera potrzebne jest 9-10 litrów mleka. Mleko jest w serowarstwie najważniejszym surowcem, jego jakość i czystość jest kluczowa przy produkcji każdego rodzaju sera.

Mleko podgrzewa się do temperatury 32°C i dodaje bakterie, które zaczynają fermentować laktozę do kwasu mlekowego. Następnie dodaje się podpuszczkę, która koaguluje mleko w wyniku czego powstaje skrzep. Skrzep kroi się do uzyskania ziarna serowarskiego odpowiedniej wielkości, dla każdego rodzaju sera ta wielkość będzie inna. Skrzep kroi się, aby odprowadzić z niego serwatkę. Mleko składa się w 80% z wody dlatego produkcja sera polega na oddzieleniu części stałej od części płynnej w tym przypadku jest to serwatka. Kolejnym etapem jest dogrzewanie i dosuszanie ziarna, proces ten również ma na celu pozbycie się jak największej ilości serwatki. Po etapie dosuszania odczerpuje się serwatkę, a ziarno poddaje się formowaniu i prasowaniu. Następnie sery są solone w większości przypadków w solance. Po soleniu sery trafiają do dojrzewalni gdzie przebywają w temperaturze 12 i wilgotności 85%. Długość dojrzewania zależy od rodzaju sera.


Jeżeli interesuje Was temat serowarstwa zapraszam do obejrzenia filmu – Jak zrobić ser Gouda


Rodzaje serów

Aby odpowiedzieć na pytanie jak kupić dobry ser, powinniśmy zdawać sobie sprawę w jaki sposób klasyfikujemy sery i jakie są ich rodzaje. Pierwszym i podstawowym podziałem serów jest ten ze względu na rodzaj mleka. Zgodnie z tym podziałem sery dzielimy na sery z mleka krowiego owczego i koziego. Kolejnym jest podział na sery świeże i sery dojrzewające. Do serów świeżych zaliczamy: Feta, Ricotta, Mozzarella, Chevre. Sery dojrzewające możemy podzielić na dojrzewające od zewnątrz i dojrzewające od wewnątrz. Sery dzielimy również ze względu na technologię produkcji, sery dzielimy na kwasowe, kwasowo podpuszczkowe i zwarowe. 

Podział serów, Sery Rzemieślnicze

Plusem tego, że piszę bloga o serach i serowarstwie jest to, że mogę się odwołać do artykułu, który już w tym temacie napisałem. Napisałem już 40 artykułów o serach i jednym z pierwszych, który powstał na tym blogu jest wpis o rodzajach i klasyfikacji serów do którego Was odsyłam i żeby pewnych rzeczy nie powtarzać zachęcam do jego przeczytania.

Klasyfikacja i rodzaje serów

Sery dojrzewające podział i klasyfikacja

Chroniona Nazwa Pochodzenia ChNP, AOP, AOC

Zgodnie z polityką Unii Europejskiej przyjęto wspólne zasady, aby chronić i kontrolować jakość produktów regionalnych i tradycyjnych oraz tych ukształtowanych przez historię. Dlatego wiele produktów w tym sery, objęte są chronioną nazwą pochodzenia (ChNP w Polsce) we Francji jest to Appellation d’origine Contrôlée AOC lub Appellation d’Origine Protégée AOP, we Włoszech Denominazione di Origine Controllata (DOC). Celem takiej wspólnej polityki jest zagwarantowanie wysokiego poziomu jakości produktów tradycyjnych. Produkty regionalne i tradycyjne to kategorie przyjęte w europejskim systemie jakościowym. Produkty te zgłaszane są do Komisji Europejskiej która przyznaje oznaczenia:

  • Chroniona Nazwa Pochodzenia ChNP ang. protected designation of origin PDO – jest kategorią produktów wytwarzanych w konkretnym miejscu lub regionie z lokalnego surowca według tradycyjnej receptury (Oscypek, Bryndza podhalańska, Redykołka)
  • Chronione Oznaczenie Geograficzne ChOG ang. protected geographical indication, PGI – oznaczenie to jest przyznawane produktom których co najmniej jedna faza produkcji znajduje się na określonym obszarze (Wielkopolski ser smażony)
  • Gwarantowana Tradycyjna Specjalność GTS ang. traditional speciality guaranteed, TSG

Jeżeli kupujemy ser oznaczony symbolem AOC, AOP lub innym to mamy pewność, że ser ten spełnia szereg wymogów określanych prawem Unii Europejskiej. Poniżej kilka serów francuskich chronionych na zasadach opisanych powyżej. Lista zawiera nazwę sera, region z którego pochodzi oraz rok, od którego ser jest objęty ochroną.

  • Beaufort – region Savoie – od 1968
  • Bleu d’Auvergne – region Auvergne – od 1975
  • Brie – Ile de France – od 1980
  • Camembert – Normandy – od 1983
  • Comte – region Franche-Comte – od 1952
  • Morbier – region Franche-Comte – od 2000
  • Roquefort – Midi-Pyrenees – od 1925
  • i wiele innych

ZAPISZ SIĘ DO NEWSLETTERA

Interesujesz się serami lub serowarstwem? Bądź na bieżąco. Otrzymuj wiadomości email o najnowszych artykułach i filmach na blogu. Zero spamu.

Ser a wyrób seropodobny

Ser to produkt w 100% z mleka. Jeżeli na opakowaniu nie ma opisu „ser” a w składzie takiego produktu poza wymienionymi wyżej składnikami znajduje się również tłuszcze roślinne to taki produkt nie może być nazywany serem. Jeżeli spotkacie na półce produkty o nazwie „Edamski” a nie „Ser Edamski” to powinna zapalić się nam czerwona lampka.

Jak rozpoznać dobry ser

Dobry ser najłatwiej rozpoznać po jego składzie. Ser robi się z mleka, bakterii, podpuszczki i soli. Sery, które w swoim składzie zawierają tylko te cztery składniki są dobrymi serami. Poza tymi czterema składnikami sery mogą również zawierać lizozym, chlorek wapnia i barwnik annato.

Lizozym (E1105) jest substancją pozyskiwaną z białek jaja kurzego i ma właściwości bakteriobójcze. W serach wykorzystywany jest do pozbycia się bakterii przetrwalnikowych których nie zabija pasteryzacja. Wykorzystuje się go również w serowarstwie rzemieślniczym, farmerskim i zagrodowym podobnie jak chlorek wapnia. Lizozym jest alergenem dlatego musi być uwzględniony na etykiecie.

Chlorek wapnia (E509) w serowarstwie stosowany jest do poprawy krzepliwości mleka, które może być osłabiona przez pasteryzację w wyniku jego odwapnienia.

Annato (E160b) jest naturalnym barwnikiem pozyskiwanym z owoców tropikalnego drzewa arnoty właściwej.

Żaden z tych dodatków nie uznaje się za szkodliwy dla zdrowia, a to, że któryś z nich albo nawet wszystkie występują na etykiecie jest zupełnie normalne i nie powinno budzić podejrzeń.

Kolor sera

Skoro jesteśmy przy temacie annato warto omówić kolor sera. Z jakiegoś powodu większość ludzi uważa, że ładny żółty kolor jest wyznacznikiem dobrego sera. Jest to błędne rozumowanie. Naturalny kolor sera nie ma intensywnie żółtego koloru, wystarczy popatrzeć na analizę kolorystyki poniżej. Dobry ser może mieć naturalny lub nienaturalny kolor.

Kolor sera

Skoro jesteśmy przy kolorze, to warto wiedzieć skąd ten kolor się bierze. Co sprawia, że sery z mleka krowiego są żółte a sery z mleka koziego są niemalże białe. Wiąże się to z tym, że tylko krowy mają zdolność metabolizowania beta karotenu dlatego sery z mleka krowiego są żółte. Kozy nie mają tej zdolności dlatego sery z mleka koziego są prawie białe. Przesadnie żółty kolor sera może być oznaką sztucznego barwienia.

Najlepsze sery robi się z najlepszego mleka

Ser jest wytwarzany z mleka i to właśnie mleko jest najważniejszym surowcem. Im lepsze mleko tym lepszy ser, a dobre mleko pochodzi od zdrowych zwierząt, które jedzą zdrowe naturalne pożywienie. Idealnie gdyby pasły się na łące, na której rosną trawy i różnorodne zioła. Niestety rzeczywistość jest nieco inna. To oczywiste, że zimą korowy nie mogą paść się na łące, ale w większości gospodarstw, które dostarczają mleko do mleczarni krowy nie wychodzą na pastwisko również latem.

Sery z mleka niepasteryzowanego

Skupmy się przez moment na mleku niepasteryzowanym. Aby wytworzyć ser z takiego mleka producent musi być tego mleka w 100% pewny. Mleko jest produktem bardzo nietrwałym i narażonym na liczne zakażenia mikrobiologiczne. Już podczas udoju bombardowane jest przez bakterie, zarówno te dobre jak i te niepożądane.

Ważnym pytaniem jakie powinniśmy zadać w sklepie specjalistycznym lub na targu jest to, czy mleko było pasteryzowane lub termizowane.

Jeżeli mieliście lub będziecie mieli możliwość jeść ser z mleka niepasteryzowanego to może to być najlepszy ser jaki kiedykolwiek jedliście.

Pasteryzacja jest wentylem bezpieczeństwa i jest drogą na skróty. Służy do pozbycia się złych bakterii w mleku, ale niestety tym samy zabija również te dobre, które w nim się znajdują. Należy pamiętać, że nie wszyscy mogą jeść ser z niepasteryzowanego mleka. Spożywanie takiego sera nie jest zalecane kobietom w ciąży.

Są sery, które wytwarza się z mleka pasteryzowanego i niepasteryzowanego. Takim serem jest znany z pewnością wszystkim ser Camembert. Prawdziwy Camembert powinien mieć oznaczenie „au lait cru” co oznacza, że był wyprodukowany z mleka surowego. Jeżeli kiedykolwiek będziecie mieli okazję zjeść Camembert z niepasteryzowanego mleka to gorąco was do tego zachęcam. Są to niezapomniane, wspaniałe odczucia zarówno smakowe jak i zapachowe. Taki ser w niczym nie przypomina sera z dyskontu.

Ser nie ma dziur tylko oczka

Oczkowanie nie jest wyznacznikiem jakości sera. Nie każdy ser powinien mieć oczkowanie ponieważ ta cecha zarezerwowana jest dla wąskiego grona serów. Emmentaler, Maasdam to najbardziej znane sery z charakterystycznymi „dziurami” jak większość z nas zwykła je nazywać. Powstają na skutek działania bakterii gazujących Propionic shermanii, które wytwarzając dwutlenek węgla rozpychają masę serową tworząc efektowne oczkowanie. Ser może mieć jednak wady oczkowania i pisałem już kiedyś o tym artykuł – Wady serów – Wzdęcia, pękanie, oczkowanie i otwory. Zapraszam do zapoznania się z tym tekstem, w którym w szerszym stopniu opisuję kilka z głównych wad serów. Informacje znajdujące się w artykule mogą również pomóc w identyfikacji bardzo dobrych serów.

Wady serów

Chcąc wiedzieć jak kupić dobry ser, musimy zdawać sobie sprawę jakich serów unikać.

Sery mogą mieć wady, które w łatwy sposób można rozpoznać bazując tylko na wyglądzie sera. Jedną z najgorszych wad jest zakażenie bakteriami E. coli, choć jest to rzadkość. Takiego sera nie spotkacie na sklepowych półkach bo duże mleczarnie nie mogą sobie pozwolić na taką wpadkę, dlatego pasteryzują mleko. Na ser zakażony bakteriami coli możemy się natknąć gdy kupujemy sery od niedoświadczonych producentów lokalnych. Wadę tą można rozpoznać w łatwy sposób ponieważ ser w przekroju wygląda jak gąbka (rys poniżej). Im większe stężenie bakterii tym większe nagazowanie i tym gorzej to wygląda. Nie należy tego mylić z oczkowaniem. Wada ta rozwija się tego samego dnia lub następnego dnia po produkcji sera.

Inna wada wiąże się również z jakością mleka i tego problemu nie załatwi pasteryzacja. Chodzi o puchnięcie serów w drugim bądź trzecim tygodniu dojrzewania. Wzdęcie serów powoduje bakteria Clostridium tyrobutyricum. Jej występowanie w mleku spowodowane jest w większości przypadków karmieniem krów sianokiszonkami, ale bakterie te żyją w ziemi więc nawet krowy pasące się na łące mogą je zjadać skubiąc trawę. Duże mleczarnie stosują mikrofiltracje aby pozbyć się bakterii masłowych, mniejsi producenci dodają do mleka Lizozym, który ma właściwości bakteriobójcze i niszczy bakterie masłowe. Stąd się bierze Lizozym w składzie sera.

Wady sera Wczesne i późne wzdęcia

Możemy się również spotkać z wadami oczkowania. Idealne oczkowanie sera to takie gdzie oczka mają podobną wielkość i są równomiernie rozmieszczone. Są to już wady kosmetyczne i nie mają wpływu na aromat i smak sera, ale jeżeli rozmawiamy o tym jak kupić dobry ser to również wygląd ma znaczenie. Wiemy już skąd się biorą dziury w serze, ale na ich wielkość i rozmieszczenie ma wpływ wiele czynników. Doceniajmy więc dobre oczkowanie sera bo stoi za tym serowar, który zna się na się na swojej pracy i posiada ogromną wiedzę i doświadczenie.

Wady sera oczkowanie serów

Ser krowi, owczy a może ser kozi

To o czym należy pamiętać to kolor tych serów. Można je w łatwy sposób rozpoznać. Najbardziej żółty będzie na pewno ser z mleka krowiego ponieważ jak wiemy jedynie krowy metabolizują beta karoten. Sprawa smaku to już kwestia indywidualna, jedni lubią sery krowie inni kozie, jedni twarde inni z przerostem pleśni. Nie ma powodu aby ograniczać się do jakichkolwiek, próbujmy wszystkich.

Gdzie kupić dobry ser

Jest kilka miejsc w których możecie kupić dobry ser. Zacznijmy od najbardziej oczywistych i przejdźmy do tych najciekawszych.

Dyskonty i supermarkety

Pomijając sery przemysłowe, które są wszędzie i są dla wszystkich, w dyskontach wbrew pozorom możemy znaleźć ciekawe pozycje. Od dłuższego czasu można kupić takie sery jak Parmigiano Reggiano, Gruyere, Cheddar, Gorgonzola czy Stilton. Wielokrotnie byłem pozytywnie zaskoczony serami które spotykałem w bardzo dużych sieciach.

Sklepy ze zdrową żywnością

Jest podobnie jak w dyskontach ale tu selekcja może być lepsza. Należy jednak uważać, bo dla niektórych zdrowe oznacza z niską zawartością tłuszczu a odtłuszczone sery nie są dobrym wyborem.

Sklepy specjalistyczne

Czyli takie, w których sprzedawane są tylko sery. Dzięki temu obsługa takiego sklepu powinna mieć większą wiedzę w tematyce serów i serowarstwa. Powinna, bo nie zawsze tak musi być, jeżeli właściciel takiego sklepu zatrudnia pracownika. W sklepach specjalistycznych znajdziecie większość najbardziej znanych i lubianych serów z całej europy, możecie też kupić dobre sery polskich producentów farmerskich i zagrodowych. Dobre sery nie są tanie a zwłaszcza znane i cenione sery. Aby kupić dobry ser z mleka krowiego możemy zapłacić 30-40 zł/kg. Sery pleśniowe z mleka owczego jak Roquefort mogą kosztować nawet ponad 100 zł/kg. 

Festiwale 

Festiwale serów to doskonała okazja aby dostać wspaniałe sery farmerskie i zagrodowe. Można również spotkać się z producentami co daje możliwość bezpośredniej interakcji z ludźmi, którzy wykonali te produkty. Wadą festiwali jest to że są one dość rzadko i nie zawsze tam gdzie nam odpowiada.

Bezpośrednio od producenta

To mój ulubiony sposób. Kupowanie od producenta ma podobne zalety jak zakupy serów na festiwalu. Mamy bezpośredni kontakt z osobą która te sery zrobiła, która o nie dbała i wie o nich wszystko. Może więc nam odpowiedzieć na każde pytanie dotyczące wszystkich etapów wytwarzania i dojrzewania. Kolejny plus to możliwość zwiedzenia gospodarstwa a często też zatrzymanie się w nim ponieważ wiele z nich to gospodarstwa agroturystyczne. Plusem robienia zakupów u producenta jest to, że nie musimy się z nim bezpośredni spotkać. Wystarczy zadzwonić a zamówienie zostanie wysłane kurierem.

Jak kupić dobry ser – podsumowanie

Aby kupić dobry ser trzeba wiedzieć czym taki ser jest, w jaki sposób się go wytwarza i z jakiego surowca. Jako konsumenci zbyt mało wiemy o serach co przekłada się na to, że podejmujemy złe decyzje zakupowe. Ser nie jest skomplikowanym produktem, towarzyszy ludzkości od tysięcy lat, jego skład jest bardzo prosty – mleko, bakterie kwasu mlekowego, podpuszczka i sól. Tylko tyle trzeba aby zrobić dobry ser. Nie trzeba być technologiem aby wiedzieć cokolwiek o produkcji sera. Im więcej wiemy o tym co znajduje się w naszych lodówkach i jaki wpływ te produkty mają na nasz organizm tym bardziej rozsądne decyzje podejmujemy. Podejmujmy słuszne decyzje, wybierajmy dobre, zdrowe produkty. Mam nadzieję, że ten artykuł rozjaśnił kilka zagadnień związanych z serami i przy kolejnych zakupach zastanowicie się nad tym co wkładacie do koszyka.

Jacek Krupa

Nazywam się Jacek Krupa, prywatnie jestem serowarem i piwowarem domowym. Na co dzień zawodowo zajmuje się grafiką komputerową 3D. Blog jest moim notatnikiem, dziennikiem, który prowadzę aby poszerzać swoją wiedzę na temat serów i serowarstwa. Witajcie w świecie serów, mleka, bakterii i pleśni ;)

  • 1
Previous Article
Next Article

2 komentarze

  1. Karolina 22 maja 2019

    Witam!
    Bardzo ciekawy blog 🙂
    Jest pan serowarem – można zamówić u pana ser? 🙂
    Pozdrawiam, Karolina

    Odpowiedz
    1. Jacek Krupa 26 maja 2019

      Cześć Karolina, bardzo mi miło.
      Tak jestem serowarem samoukiem. Sery można zamówić jak najbardziej, opis serów jest dostępny na stronie http://serydojrzewajace.pl/nasze_sery/ w przypadku pytań proszę dzwonić lub pisać, jestem do dyspozycji. Pozdrawiam

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *